*OTI˙STI˙K ÖG˘RENCI˙NI˙ZI˙N BI˙LMENI˙ZI˙ I˙STEYECEG˘I˙ 10 S¸EY

©2008 Ellen Notbohm. Please contact the author for permission to reproduce in any way, including re-posting on the Internet. www.ellennotbohm.com

1. Davranıs¸ iletis¸imdir. Her davranıs¸ın bir ortaya çıkıs¸ sebebi vardır. Kelimelerimin yetersiz kaldıg˘ı zamanlarda bile, davranıs¸larım size çevremde olup bitenleri nasıl algıladıg˘ımı anlatır. Olumsuz davranıs¸lar ög˘renme sürecimi engeller. Ama bu davranıs¸ları bir anda kesip atarcasına ortadan kaldırmaya çalıs¸mak yeterli olmaz. Bu olumsuz davranıs¸ların yerine yapmam gereken uygun alternatifleri bana ög˘retmelisiniz.

Önce s¸una inanarak bas¸layın. Gerçekten uygun s¸ekilde etkiles¸ime girmeyi istiyorum. Kötü davranıs¸larımız kars¸ılıg˘ında aldıg˘ımız olumsuz tepkileri aslında hiçbirimiz istemeyiz. Genellikle düzgün is¸lemeyen duyusal bütünleme sistemim yüzünden as¸ırı duygularla yüklendig˘im, ihtiyaç ve isteklerimi yerine getiremedig˘im ya da benden bekleneni anlamadıg˘ım zamanlarda olumsuz davranıs¸larda bulunurum. Direncimin kaynag˘ını bulmak için davranıs¸ımın arkasında yatan sebepleri gözden geçirin. Davranıs¸ın meydana gelis¸inden hemen önceki ortamla ilgili ( kis¸iler, zaman dilimi, mekan, aktiviteler vb. ) notlar tutmaya çalıs¸ın. Zaman içerisinde duruma ıs¸ık tutan bir resim ortaya çıkacaktır.

2. Asla varsayımlarda bulunmayın. Destekleyici kanıtlar olmadıg˘ı sürece varsayım sadece bir tahmindir. Kuralları bilmiyor ya da anlamıyor olabilirim. Komutları duymus¸ ama onları anlamamıs¸ olabilirim. Belki de dün biliyordum ama bugünçıkarsama yapamıyorum. S¸unları kendinize sorun:

A: Benden yapmamı istedig˘iniz s¸eyi gerçekten yapabiliyor muyum? Benden matematik problemi çözememi her isteyis¸inizde tuvalete kos¸uyorsam belki nasıl yapacag˘ımı bilemiyorumdur, belki de çabalarımın yetersiz kalacag˘ından endis¸e duyuyor olabilirim. Bir görevde kendimi yeterli hissedene kadar tekrar yapmam için bana destek olun. Bas¸arılı olmak için dig˘er çocuklardan daha fazla pratik yapmaya ihtiyacım olabilir.

B: Kuralları tam anlamıyla bildig˘imden emin misiniz? Bu kuralın konmasının sebebini gerçekten anlamıs¸ mıyım? ( güvenlik, sag˘lık, ekonomi açısından… ) Altta yatan bas¸ka bir sebep nedeniyle mi kurallara uymuyorum? Beslenme saatinden önce bir s¸eyler atıs¸tırmamın sebebi fen ödevi mi bitirme konusunda endis¸e duymam da olabilir, sabah kahvaltı yapamadıg˘ım için çok acıkmıs¸ olmam da.

3. Öncelikle duyusal konuları gözden geçirin. Dirençli davranıs¸larımın çog˘u duyusal rahatsızlıklardan kaynaklanmaktadır. Örneg˘in floresan ıs¸ıkları benim gibi çocuklar için büyük bir problem sayılabilir. Bu tür ıs¸ıkların yarattıg˘ı ug˘ultu as¸ırı hassas is¸itme duyumu olumsuz etkiler. Is¸ıg˘ın sürekli kırpıs¸ması da sanki odadaki es¸yalar sürekli hareket halindeymis¸ hissi yaratarak görme algımı çarpıtır. Çalıs¸ma ortamımda floresan ıs¸ık yerine normal sarı ampul kullanılmalıdır. Belki de size daha yakın oturmalıyımdır. Çünkü aramızdaki bir çok ses nedeniyle ne dedig˘inizi anlamıyor olabilirim.

4. Kendimi toparlamam için ben ihtiyaç duymadan önce bana mola verin. Sınıfın sessiz bir kös¸esinde ( o an için aktivite yapılmayan ) belki kulaklıklarımı takarak, belki yastıklara uzanarak belki de kitap okuyarak kendimi rahatlatıp toparlamam için bana olanak tanıyın. Ama bu fiziksel ortam çok uzakta olmasın ki gruba yeniden dahil olma sürecim kolay olsun.

5. Bana, ne yapmamı istedig˘inizi emredici komutlar kullanmak yerine pozitif bir tarzda söyleyin. “Lavaboyu pislik içinde bırakmıs¸sın” cümlesi benim için sadece durumu anlatan bir ifadedir. Aslında söylemek istedig˘inizin “Lütfen boya kaplarını yıka ve kirli peçeteleri çöpte at” oldug˘unu kendi kendime çıkaramayabilirim. Ne yapmam gerektig˘i konusunda tahmin yürütmemi ya da çıkarsama yapmamı beklemeyin.

6. Beklentileriniz anlamlı olsun. Bir tören için tüm okul ög˘rencileriyle birlikte konferans salonunda sıkıs¸ tıkıs¸ oturmak ya da bir çocug˘un tören sırasında vızıldama gibi bir sesle s¸iir okumasını dinlemek benim için rahatsız edici ve anlamsızdır. Bu tür bir aktviteye katılmak yerine okul sekreterine zarflama is¸inde yardımcı olabilirim.

7. Aktiviteler arası geçis¸te bana yardımcı olun. Bir aktiviteden dig˘erine geçis¸ benim için biraz daha fazla süre alabilir. Bana dig˘er ög˘rencilerden bes¸ dakika önce haber verin ve sonrasında da bir iki dakikadaha tolerans gösterin. Bana ait bir kronometrenin kurulmasıyla bu tür bir deg˘is¸iklig˘i daha bag˘ımsız bir biçimde gerçekles¸tirebilirim. Çünkü kimi zaman görsel bir ipucu is¸itsel bir komuttan daha etkili olur.

8. Kötü bir durumu daha da kötüles¸tirmeyin. Olgun bir yetis¸kin olsanız daolay anındaki gerginlikle bazen yanlıs¸ kararlar verebileceg˘inizi biliyorum. Beni kıs¸kırtacak tepkiler vermezseniz bu durumun üstesinden daha çabuk gelebilirim. Krizi çözmek yerine uzatacak s¸u tür tepkilerin farkında olun:

  1. Sesinizi yükseltmek
  2. Alay etmek, ig˘nelemek, as¸ag˘ılamak, utandırmak vb.
  3. Farazi suçlamalarda bulunmak
  4. Çifte standart beklemek
  5. Beni kardes¸imle ya da bas¸ka bir ög˘renciyle kıyaslamak
  6. Önceden gerçekles¸mis¸ alakasız olayları yeniden gündeme getirmek
  7. Beni genel bir kategoriye sokmak

9. Nazik eles¸tiriler yapın. Siz de kendinize kars¸ı dürüst olun; yapıcı eles¸tirileri kabul etmekte ne kadar iyisiniz? Bunu yapabilmek için gerekli olan olgunluk  ve özgüven benim becerilerimin çok ötesinde olabilir. Ama ya siz? Beni hiç mi düzeltmeyeceksiniz? Tabii ki hayır. Ama bunu kibarca yapın ki, ben de sizi net olarak duyabileyim.

  1. Lütfen kızgın, çok endis¸eli, as¸ırı uyarılmıs¸, kapalı oldug˘um zamanlarda beni düzeltmeye ya da disiplin altına almaya çalıs¸mayın.
  2. Kullandıg˘ınız kelimlerden ziyade sesinizin tonuna göre tepfi vereceg˘imi unutmayın. Eg˘er bana bag˘ırıyorsanız kullandıg˘ınız kelimeleri anlamam. Bu nedenle nerede yanlıs¸ yaptıg˘ımı bulamam. Alçak tonda konus¸un ve benim boyuma göre eg˘ilin ki bana tepeden bakmak yerine aynı seviyede iletis¸ime girmis¸ olun.
  3. Beni azarlayıp cezalandırmaktansa uygunsuz davranıs¸ımı anlamam için destekleyici, çözüm getirici bir tutum sergileyin. Olumsuz davranıs¸a neden olan duyguyu saptamama yardımcı olun. Kızgın oldug˘umu söylesem de aslında korkmus¸, endis¸eli, üzgün ya da kıskanç hissetmis¸ olabilirim. I˙lk yanıtımı daima aras¸tırın.
  4. Pratik yapın ya da rol yapma oyunları oynayın. Bu tür çalıs¸mlar sayesinde aynı durumla bir daha kars¸ılas¸ırsam nasıl davranmam gerektig˘ini bana daha iyi anlatabilirsiniz. Rol yapma oyunlarını bir çok kez tekrarlayın. I˙lk seferinde bas¸arılı olamamı beklemeyin. Ve dog˘ru yaptıg˘ımda da bana mutlaka söyleyin.
  5. Sizin eles¸tirilere kars¸ı verdig˘iniz uygun tepkiler benim için iyi bir davranıs¸ modeli olacaktır.

10. Sadece ve sadece gerçek seçenekler sunun. Alacag˘ınız cevabı uygulayamayacag˘ınız soruları sormayın. “Yüksek sesle okumak ister misin?” ya da “Boyalarını arkadas¸ınla paylas¸mak ister misin?” gibi sorulara cevabım “Hayır” olabilir. Eg˘er böyle durumlarda uygulanan benim seçeneg˘im deg˘ilse size nasıl güvenebilirim?

Gün boyunca otomatik olarak bir çok seçimde bulunursunuz. Sürekliolarak bir alternatifi dig˘erine tercih edersiniz. Ve bilirsiniz ki hem alternatif sahibi olamk hem de bunlar arasından seçim yapabilmek size hayatınızı ve geleceg˘inizi kontrol etme imkanı sag˘lar. Benim içinse seçenekler daha sınırlıdır. Bu nedenle kendime olan güvenimi sag˘lamam daha zordur. Bana daha sık seçim yapma imkanı sunmak günlük hayatta daha aktif olmamı sag˘lar. Örneg˘in  “Sayfanın üstüne adını ve tarihi yaz” demek yerine “Önce adını mı yoksa önce tarihi mi yazmak istersin?” diye seçenek sunabilirsiniz. Ama bazen seçeneg˘imin olmadıg˘ını yani bana alternatif sunamayacag˘ınızı da bilmem gerekir. Böyle bir durumda eg˘er sebebi anlarsam rahatsız olmam. “Bu durumda seçim yapmana izin veremem. Bu tehlikeli olabilir, yaralabilirsin” gibi…

Son olarak… I˙nanın. Henry Ford s¸öyle demis¸: “I˙ster yapabileceg˘inize inanın, ister yapamayacag˘ınıza. Her iki durumda da haklısınız.” Benim için farklılık yaratabileceg˘inize inanın. Otizm uyum ve adaptasyon gerektirir ama açık uçlu bir rahatsızlıktır. Elde edilebilecek bas¸arı da limit yoktur. Kurdug˘um iletis¸imden daha da fazlasını hissederim. Ve ilk hissettig˘imde aklınızdan geçenler olur. Benden ne kadar çok s¸ey beklerseniz o kadar fazla elde edersiniz. Yapabileceklerim konusunda beni cesaretlendirin ki sınıftan çıktıg˘ımda bile ög˘renmeyi sürdüreyim.


© 2005, 2008 Ellen Notbohm

Ten Things Your Student with Autism Wishes You Knew. Children’s Voice, 14 (3), May/Jun 2005.

Derleyen: Kuts¸ın Sancaklı

Ten Things Your Student with Autism Wishes You Knew, 2006, Future Horizons, Inc.